Năm 2019, xưởng của tôi chốt đơn 120 tủ bếp cho một chung cư. Đơn hàng khủng, công nhân làm ba ca liên tục. Đến tuần thứ sáu, lô ván MDF mới nhập bị cong vênh dù máy đo độ ẩm vẫn báo chuẩn. Tôi nhìn cây keo trước cổng xưởng mà đứng hình. Tại sao à. thi công nội thất biệt thự kể cho bạn nghe một chuyện tôi nhớ đến tận bây giờ.
Cây keo trước cổng xưởng đã cứu tôi một vụ 3 tỷ
Tôi vẫn nghĩ thiết bị mới là điều cốt lõi, nhưng thật ra chính cây keo trước cổng mới là kẻ gây họa. Trong lúc tôi tìm nguyên nhân, tôi nhận ra ống hút ẩm bị bít do lá cây keo rụng phủ kín mái. Nghe vớ vẩn đúng không, một cơ sở làm nội thất mà sập tiệm chỉ vì lá cây. Tôi tự nhủ lúc đó tôi đã kiểm tra độ ẩm ván thế nào. Từng tấm MDF đều được tôi đo bằng máy đo độ ẩm điện tử, chỉ số luôn nằm trong khoảng 8-12%. Vậy mà ván vẫn cong. Do đâu. Vì cây keo che bóng nên phòng sấy không nóng lên nổi. Nhiệt độ tụt xuống chỉ còn 35 độ thay vì 50 độ, mà tôi không hề hay biết. Từ sau vụ đó, tôi soạn một bảng kiểm tra môi trường xung quanh trước mùa mưa. Tháng sáu hằng năm, tôi leo lên mái cắt tỉa cành cây, quét lá khô ít nhất hai lần một tuần trong suốt mùa mưa. 40% khiếm khuyết ván biến mất, còn tôi chỉ mất 5 triệu cho thợ tỉa cây.
Chuyện công nhân cũ dạy tôi nhìn gỗ bằng mùi
Xưởng tôi có một lão thợ làm gỗ đã 30 năm, người mà tôi gọi là bác Lâm. Bác ấy có một thói quen khiến tôi khó chịu: khi ván mới chuyển vào kho, bác lại lật từng tấm lên ngửi y như chó nghiệp vụ. Tôi từng bảo bác lạc hậu. Tôi bảo: máy đo độ ẩm hiện đại thế này, cần gì phải ngửi. Mãi đến lô ván sồi từ Nghệ An làm tôi hiểu ra một điều không bao giờ quên. Đám ván đó đo độ ẩm thì chuẩn từng li vậy mà khi qua máy cắt, mùn gỗ bốc mùi chua lờ mờ. Bác Lâm dừng máy ngay, dở cả đống ván ra và chỉ tay vào tấm ở giữa chồng. Bác nói: tấm này mối ăn từ bên trong rồi. Tôi cầm lên, gõ nhẹ nghe âm thanh bộp bộp đục khoét. Cắt ra mới choáng: phần lõi đã hóa thành mùn mà mắt thường không thấy được. Giá mà tôi để lô đó vào chế biến, 30% sản phẩm sẽ bị khách trả lại chỉ trong 6 tháng đầu. Từ hôm đó, tôi đổi toàn bộ quy trình nhập kho: mỗi lô ván dù máy đo độ ẩm báo đạt vẫn phải để bác Lâm ngửi từng tấm. Nói ra nghe mê tín thật vậy mà 3 năm nay chưa từng có lô ván mối nào lọt qua khứu giác của bác.
Không phải máy móc, chính lá cây và côn trùng mới là kẻ thù số một
Người ta xuống xưởng tôi hay ngắm nghía dàn máy CNC xịn xò rồi tấm tắc khen ngợi. Còn tôi thì thừa hiểu kẻ thù lớn nhất của xưởng chẳng phải máy móc cũ hay thợ yếu, mà là lá cây, côn trùng và bụi bẩn ngoài sân. Tôi có thói quen ghi chép mọi lỗi hỏng trong 3 năm qua. Con số làm tôi sửng sốt: 70% lỗi ván cong vênh xảy ra trước khi qua máy cắt, chứ không phải trong quá trình lắp ráp như tôi vẫn nghĩ. Thật ra mà nói, tôi từng xem nhẹ chuyện quét dọn sân xưởng. Giờ đây mọi thứ khác hẳn. Mỗi buổi sáng trước khi bật máy, tôi sai người quét sạch cả sân gom lá cây, rác bụi đem đốt hoặc chôn. Cứ 6 tháng một lần, tôi thuê đơn vị phun thuốc diệt mối quanh móng và cột gỗ chịu lực. Tôi còn lắp bẫy đèn diệt côn trùng ngay trước cửa kho vì chúng tha bụi vào kho, đậu lên bề mặt ván rồi tạo ra các vết đen không thể lau sạch. Tôi còn nhớ một lần đám gỗ óc chó nhập từ nước ngoài bị ruồi đẻ trứng trong lúc phơi ngoài sân. Trứng nở thành giòi bò khắp bề mặt, để lại vết đen lấm chấm. Khách vừa nhìn thấy đã trả lại dù tôi giải thích thế nào cũng vô ích. Mất sạch 40 triệu tiền gỗ chỉ vì thiếu mấy cái bẫy ruồi. Bây giờ tôi để mắt vào bẫy đèn nhiều hơn cả máy móc.
Nỗi ám ảnh mang tên 'cây đa đầu làng' và bài học về khí hậu
Xưởng cũ của tôi nằm cạnh một cây đa to giữa khu dân cư. Thời đó tôi cứ nghĩ bóng cây to cho mát chứ đâu biết nó là nguồn gốc mọi tai họa. Mỗi khi trời mưa nhiều, ván trong xưởng ẩm mốc liên tục, mùi mốc khó chịu dù tôi đã lau chùi, hong khô. Khách gọi điện chửi ầm trời đòi trả lại 15 bộ bàn ghế chỉ vì mùi hôi. Tôi cuống lên đầu tư 200 triệu đồng lắp hệ thống hút ẩm công nghiệp cho cả xưởng. Máy chạy hết công suất mà bệnh vẫn không khỏi. Tôi mời chuyên gia xuống kiểm tra. Họ kết luận một câu xanh rờn: cây đa tạo bóng râm quá lớn nên khu vực quanh xưởng không thể khô thoáng, chặn gió không thể lưu thông, không khí tù đọng như ao nước. Cuối cùng tôi buộc phải dọn xưởng sang một khu đất trống thoáng đãng hơn. Mất công thật đấy nhưng tôi ngộ ra cách chọn đất làm xưởng. Giờ lúc tìm chỗ mở xưởng mới, tôi ngắm cây cối quanh đó trước hết, xem hướng nắng, hướng gió, khả năng thoát nước rồi mới nghĩ đến chuyện giá thuê. Có một lần tôi từ chối một mặt bằng đẹp xuất sắc chỉ vì phía nam trồng ba cây xà cừ to che mất hai phần ba hướng gió chính. Nhìn thì tiếc thật, nhưng tôi biết mình đúng. Còn bạn, bạn nghĩ sao khi chọn nơi đặt xưởng sản xuất của bạn. Bạn có để mắt đến mấy tán cây trước khi lo chuyện thiết bị không. Bạn nên nhớ, một cái cây đặt sai chỗ có thể đốt sạch hàng tỷ đồng.
Mấy câu chuyện tôi vừa kể chỉ là một góc nhỏ trong suốt thời gian làm nghề. Nếu bạn đang vận hành một #keyword#, đừng chỉ nhìn vào bản vẽ, đừng chỉ lo chạy theo tiến độ đơn hàng, hãy bỏ chút thời gian nhìn ngắm môi trường xung quanh và tin vào khứu giác của lão thợ già. Gỗ không bao giờ dối trá, nhưng nó sẽ cho bạn biết sự thật qua mùi, qua độ cong, qua từng thớ ván nếu bạn chịu khó để ý. Tôi mong những dòng này giúp bạn tránh được những cú sốc tôi từng gặp.